المشبّه به مشبّها و المشبّه مشبّها به لغرض المبالغة بأن تجعل الليل مشبّها و الشّعر مشبّها به . در اين شعر تشبيه بليغ ، مجمل و ملفوف است . « شعر » مشبّه حسى و « ليل » مشبّه‌به حسى و ادات تشبيه محذوف است و وجه‌شبه سياهى است كه در مشبّه و مشبّه‌به وجود دارد . و غرض از تشبيه بيان اندازهء حال مشبّه است . و در تشبيه دوم [ تشبيه چهره به ماه ] چهره مشبّه و « بدر » مشبّه‌به و هردو حسى است . و وجه‌شبه زيبايى است كه در هردو وجود دارد . ادات تشبيه حذف شده ، و غرض از تشبيه زيبا نمودن مشبّه است . و در تشبيه سوم [ تشبيه قد به شاخه ] « قد » مشبّه ، « غصن » مشبّه‌به و هردو حسى است . و وجه‌شبه « اعتدال » است كه در هردو وجود دارد . ادات تشبيه حذف گرديده ، و غرض بيان مقدار مشبّه است . و اگر خواستى بگو : اين تشبيه مقلوب است با قرار دادن مشبّه‌به مشبّه و مشبّه مشبّه‌به براى مبالغه ، بدين‌سان كه « ليل » را مشبّه‌سازى و « شعر » را مشبّه‌به . و قد لاح فى الصبح الثريّا كما ترى * كعنقود ملّاحيّة حين نوّرا در بامداد ستاره‌هاى پروين « 1 » آشكار شد همان‌گونه كه مىبينى مانند خوشهء انگور ملّاحيه هنگامى كه شكوفه دهد . فيه تشبيه تمثيل مرسل مجمل ، المشبّه هيئة الثريا الحاصلة من اجتماع أجرام مشرقة مستديرة منيرة و المشبّه به هيئة عنقود العنب المنوّر و الجامع الهيئة الحاصلة من اجتماع أجرام منيرة مستديرة فى كلّ و الاداة الكاف و الغرض منه بيان حاله . در اين بيت تشبيه تمثيل ، مرسل و مجمل وجود دارد . مشبّه هيئت ستاره‌هاى پروين است كه از اجتماع جرمهاى درخشان ، گرد و فروزان پديد آمده است ، و مشبّه‌به هيئت خوشهء انگور شكوفه برآورده است ، و وجه‌شبه هيئتى است كه از اجتماع جرمهاى فروزان و گرد پديد آمده است و در هردو وجود دارد . و كاف از ادات تشبيه است و غرض از تشبيه بيان حال مشبّه است .

--> ( 1 ) - ستاره‌هاى پروين شش تا و به شكل خوشه است .